Amasya Üniversitesi tarafından yürütülen "Amasya Şer’iyye Sicilleri’nin Çevirisi ve Kültürel Mirasın Turizme Kazandırılması" projesi kapsamında günümüz Türkçesine aktarılan Amasya Şer’iyye Sicilleri, kentin geçmişine ışık tutmaya devam ediyor. Bilimsel çalışma çerçevesinde incelenen kadı sicilleri, Osmanlı döneminde yaz aylarında halka ücretsiz buz ve soğuk su dağıtılmasını sağlayan Buz Vakfına ilişkin önemli belgeleri gün yüzüne çıkardı.

Amasya Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü akademisyenlerinin yürüttüğü proje kapsamında günümüz Türkçesine kazandırılan 1872 tarihli Amasya Şer'iye Sicili, Osmanlı toplumunda sosyal dayanışma anlayışının dikkat çekici örneklerinden biri olan Buz Vakfı'nın işleyişini ayrıntılarıyla gözler önüne serdi.

Araştırmada elde edilen belgelere göre, elektrik ve soğutma sistemlerinin bulunmadığı dönemde kış aylarında Amasya'yı çevreleyen yüksek dağlardan toplanan kar ve buz kütleleri, güneş almayan buzhanelerde saman ve kuru otlarla yalıtılarak yaz aylarına kadar muhafaza ediliyordu. Böylece sıcak yaz günlerinde vatandaşlara ücretsiz buz ve soğuk su ikram ediliyordu.

Çalışmada görev alan Tarihçi Dr. Öğr. Üyesi Fatih Özçelik, Osmanlı'nın geliştirdiği kar ve buz depolama yöntemlerinin dönemin en gelişmiş uygulamaları arasında yer aldığını belirterek, Avrupa'da inşa edilen kar depoları ve buzhanelerin de bu uygulamalardan ilham aldığını ifade etti.

Kadı sicillerinde yer alan kayıtlara göre Amasyalı hayırseverler Saraçzade Ebubekir Efendi ile Hacı Ömer Efendi, sahip oldukları dükkânların yıllık gelirlerini Buz Vakfı'na vakfetti. Kadı huzurunda resmileştirilen bu sistem sayesinde elde edilen gelirlerle yaz boyunca halka ücretsiz buz ve soğuk su dağıtılarak sosyal yardımlaşma geleneği sürdürüldü.

Öte yandan Amasya Üniversitesi tarafından yürütülen ve 1624-1880 yıllarını kapsayan 97 ciltlik Amasya Kadı Sicilleri'nin günümüz Türkçesine aktarılması projesinde de sona yaklaşıldı. Projenin yürütücülerinden Prof. Dr. Songül Keçeci Kurt, yaklaşık 300 yıllık tarihi hafızayı gün yüzüne çıkaran çalışmanın, Amasya'nın sosyal, kültürel ve hukuki geçmişine ışık tuttuğunu belirtti.

Akademisyenler, ortaya çıkarılan Buz Vakfı belgelerinin yalnızca Amasya tarihi açısından değil, Osmanlı vakıf sistemi ve sosyal dayanışma kültürünü anlamak bakımından da önemli bir kaynak niteliği taşıdığını vurguladı.